Articles

2009’dan Arta Kalan Çeviri Romanlar

In çeviri romanlar, dünya klasikleri, edebiyat, iyi çeviriler, nobellik kitaplar, roman on Mart 25, 2010 by yusufmirza

Nobelli yazarlar Saramago, Coetzee ve Clézio’nun yeni kitapları özgün dillerinde yayımlanır yayımlanmaz Türkçeye de çevrildi. Sadece edebiyat çevrelerinin değil çok daha geniş kitlelerin yakından tanıdığı yazarlar Salman Rushdie, Isabel Allende ve Elsa Morante’den de güzel kitaplar geldi bu yıl. Bir de her zaman olduğu gibi, daha önce adını pek duymadığımız ama hoş sürpriz yapan yeni isimler girdi okuma alanımıza.
Her aralık ayı geldiğinde evler, sokaklar Noel Babalı süslerle donatılırken, gazeteler de listelerle donanmaya koyulur. Yılın en iyileri, en korkunçları, en güzelleri, en unutulmayacakları derken adeta yeniden yaşanır bütün bir yıl. Bu arada listelerin sıkı eleştirmenleri de çıkar. Bu sene Publishers Weekly’nin listesi sırf erkek yazarlardan oluştuğu için, New York Times’in listesi de fazlaca çok satan barındırdığı için eleştirildi. Herkesi mutlu edecek bir liste elbette olanaksız, bu yüzden de yılın en iyileri yerine, bu yıldan akılda kalanlar demek işi biraz kolaylaştırır. Bu işe girişirken önüme 2009’da okuduğum çeviri romanları ve birkaç tane de biyografi aldım sadece. Elime ulaşmayan ya da gözümden kaçan söz edilmeye değer eserler mutlaka vardır ama bu liste sadece bir hatırlama ve hatırlatma.
2009 klasikler açısından fena bir yıl değildi. John Steinbeck, D.H. Lawrence ve Jane Austen’ın az bilinenler de dahil olmak üzere, neredeyse tüm eserleri farklı yayınevlerinden çıktı karşımıza. Tolstoy, Dostoyevski ve Balzac gibi klasik yazarlar her dilde belli aralıklarla yayımlanırlar, ama arada sırada bazı yayınevleri tüm eserleri dizi halinde, şık ciltlerle yeniden çıkarır, bu gelenek ülkemizde fazla olmasa da, yıldönümlerinde, özel anma dolayısıyla bu serilerin yayımlanması kitapçıları canlandırır. Bu sene yıllar sonra yeniden güzel çevirilerle Maxim Gorki, August Strindberg ve Katherine Mansfield’ı kavuşmamız gerçekten iyi oldu.
 
Nobelliler
Sevdiğimiz, tanıdığımız yazarların kitapları her zaman heyecanla beklenir, 2009’da da her romanıyla zevk verenlerin kitapları, hem de özgün dilde yayımlandıktan kısa bir süre sonra girdi kitap raflarına. En sevdiklerimin başında José Saramago’nun Filin Yolculuğu vardı. Saramago, Muhteşem lakabıyla tanınan Kanuni Sultan Süleyman’ın Viyana’yı kuşatmak üzere çıktığı yolculuktan yirmi yıl sonra, bu sefer Avrupa’nın en Batısındaki Lizbon’dan Süleyman adında bir fili yola çıkarır. Hedef yine Viyana’dır. Portekiz kralının İmparator Maximilian’a hediyesi olarak yola çıkan Süleyman, katı ve önyargılarla dolu engizisyon Avrupa’sında Hintli bakıcısıyla birlikte hoş bir tezat yaratır. Bir başka ünlü yazar J.M. Coetzee, Kötü Bir Yılın Güncesi adında, öncekilerden çok farklı bir temaya el attığı romanla çıktı karşımıza. Otobiyografik izler taşıyan romanda, yaşlı bir yazarın, Filipinli seksi bir kadın ve kurnaz kocası ile ilişkisini anlatıyordu. İlk başta çok basit bir ilişki üçgeni gibi görünse de, kurgusal tekniği ve formuyla çok ilgi çekiciydi. Üç farklı seste ve üç farklı çizgi üzerinde ilerleyen roman, aynı olayları başka açılardan göstererek ironik durumlar yaratıyordu. Romanda ön planda aşk üçgeni görünse de, romanı asıl ilginç kılan kurgu içine yedirilmiş denemelerdi. Coetzee bir yandan hepimizin aklını kurcalayan El Kaide, terörizm, iltica, hayvan hakları, turizm gibi geniş yelpazede konular üzerinde marjinal fikirlerini açıklıyordu, ciddiyetle ele alınmalarına rağmen bu konular günlük hayatın sıradanlığı içinde bir insanlık komedisi yaratmayı başarıyordu. Bir başka güzel roman, J.M. G. Le Clézio’nun Açlığın Şarkısı’ydı. Ailesinin, özellikle annesinin yaşamından esinlenerek yazılmış romanda, eski görkemli günlerini özleyen varlıklı ve soylu kesimin savaşlardan etkilenişini, sefaletle tanışmasını ve Avrupa’da hızla yayılan ırkçılığı anlatıyordu.
Tanıdıklar

Bunlardan başka, her kitabıyla gündeme gelen, sadece edebiyat çevrelerinin değil çok daha geniş kitlelerin de yakından tanıdığı yazarlardan da güzel kitaplar geldi bu yıl. Salman Rushdie Rönesans Floransa’sını merkeze koyduğu ama tüm dünyaya hâkim maceracı gezginlerin dilinden anlattığı Floransa Büyücüsü ile yine masallardan beslenen bir romanla gündemdeydi. Isabel Allende ise bu yıl tarihsel olayları tüm şiddet ve acımasızlığı, araya aşk öyküleri koyarak Canım Sevgilim Ines’de yazdı. Benzer bir roman Elsa Morante’nin Ve Tarih Devam Ediyor’uydu. Morante Alman işgali sırasında İtalya’yı, yozlaşmayı, soykırımı ve ahlaki çöküşü bireyler üzerinden anlatıyordu. İtalya’dan bir başka yazar, Paolo Giordano Asal Sayıların Yalnızlığı’nda yalnızlık içinde geçen çocukluğun ağırlığını; daha önceki romanlarıyla çok ilgi çeken Alessandro Baricco ise deniz kenarında bir pansiyona sığınmış farklı karakterleri anlattığı Okyanus Deniz de yılın ilginç romanlarıydı.
Yeniler yazarlar, hoş sürprizler

Bir de her zaman olduğu gibi, daha önce adını pek duymadığımız ama hoş sürpriz yapan yeni isimler girdi okuma alanımıza. Bunların başında çok çok ilgimi çeken, aylar geçmesine rağmen hâlâ netlikle hatırladığım Antoni Casas Ros’un Almodovar Teoremi’ydi. Korkunç bir trafik kazasında deforme olan bedeni ve sevgilisinin ölümünün ağırlığıyla yaşama pek tutunamayan bir genç adamın hikâyesi anlatılıyordu. Kendisinden “yüzü olmayan adam” diye söz eden anlatıcı, kendini bir Almodovar filminde hissetmeye ve Lisa adındaki travesti ile aşk yaşamaya başlar. Roman hem konusuyla hem de erotik uyarlamalarıyla dikkat çeken bir eserdi. Bir başka daha önce adını duymadığım bir yazar, Eduard Marquez’in de Brandes’in Kararı plastik sanatlar üzerine ilginç bir romandı. Başı Nazilerle derde giren Brandes’in sorunu kendi resimlerinden biri yüzünden değil, ünlü ressam Cranach’ın bir eseri yüzündendir. Elindeki resmi almak isteyen Nazi subayıyla giriştiği pasif düelloda yazar aslında Georges Braque’ın benzer bir hikâyesine gönderme yapar. Sanat eserlerinin sonsuzluğu karşısında sığ düşüncenin zamana yenik düşmesi, romanın temelini oluşturuyordu.
Bu yıl sözü edilen romanlar arasında Jodi Picoult’un Taş, Kâğıt, Makas, Jonathan Safran Foer’in Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın ve Dave Eggers’dan Müthiş Dâhiden Hazin Bir Eser vardı. Taş, Kağıt, Makas bir idam mahkûmunun idam edilmeden önce günahlarından temizlenmek umuduyla, taşıdığı kalbi hayatını altüst ettiği kadının kızana vermek istemesini; Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın 11 Eylül’de babasını kaybeden bir gencin, birkaç sene sonra bulduğu anahtarın gizemini çözme hikâyesini; Müthiş Dahiden Hazin bir Eser ise hayalleri ile sorumlulukları arasında sıkışan bir neslin hikâyesini anlatıyordu. Dave Eggers’in bu romanı 2009’da birçok önemli ödüle aday olmuştu, ayrıca çok satanlar listelerine de girmeyi başarmış, yılın iyi romanları arasında sayılmayı hak eden bir kitaptı.
En etkileyeciler

Sıra geldi bu yılın en etkileyici romanlarına. İlk başta, lafı fazla uzatmadan, beni çok etkileyen Haruki Murakami’nin Sahilde Kafka’sıyla başlayacağım. Bu kitabı okuduktan birkaç hafta sonra tanıştığım Japon metal sanatçısı Tadashi Koizumi, Murakami için “onun romanlarını Japonya’da fazla anlayan olmaz, çok zor eski bir dil kullanır ama yurtdışında çok sevildiğini görünce, Japonlar da sonunda ilgi gösterip okumaya başladılar” diye bir yorum yaptı. Bazı yazarları sadece çevirilerinden okumanın şanssızlık olduğunu düşünürdük ama demek ki değilmiş, çeviri bir bakıma dili basitleştiren bir unsur da olabiliyormuş. Ayrıca Murakami’yi dünya okurları Japon edebiyatının temsilcisi olarak görüyor ama belli ki Japon okurlar aynı düşünmüyorlar. Bu düşünceler yine de Sahilde Kafka’yı okurken aldığım zevke gölge düşürmedi. Gökten yağan balıklar, ölü kedilerin ruhlarından flüt yapan bir heykeltıraş, tanımlanamayan uçan objeler, mitolojik kehanetler, hayaletle sevişen on beş yaşında bir çocuk, vb… belki fazla uçuktu ama okuru içine gömercesine alabilmesini tam da bu olağanüstü ile olağanı dengede tutarak başaran bir romandı.
Bir başka hoş roman Michel Faber’in Günahkâr Kırmızı, Masum Beyaz adlı Viktorya Çağı edebiyatına göndermelerle dolu eserdi. Faber’in romanında Dickens ya da Eliot’ın roman kahramanları adeta yeniden canlanmış bize farklı yönlerini ilk kez gösteriyorlardı. Sansürcü ve baskıcı ahlakıyla bildiğimiz Viktorya çağının insanlarının fantezileri, cinsel hayatları, hayalleri ve en gerçek anlamda hayatları çıkıyordu okurun karşısına; yeni yeni gelişen sanayi şehirlerinin arka sokaklarında yaşayan fahişeler, yoksullar ve yankesicilerin dilinden anlatılıyordu bütün hikâyeler. Faber’in anlattığı dönem özellikle okuru düşündürecek cinstendi çünkü bir sanayi toplumu gelişiyor, yeni bir çağ başlıyor fakat bu gelişimler henüz sıradan insanların hayatlarına yansımış değil ve bu yüzden eskiden kalma sınıfsal ayırımlar, hor görülme ve aşağılanma değişmemiş durumdaydı.
Bu yılın romanlarından söz ettik ama bir de roman tadında Proust Bir Sinirbilimciydi adlı kitap vardı. Yazarı Jonah Lehrer, başlıkta sadece Proust’un adını geçirse de aslında insanlığın önemli kilometre taşları sayılan ressam, şair, yazar, bilimadamı ve hatta bir de şefin, zihnin işleyişini anlamamızda ne denli önemli düşünceler ortaya attıklarını, sinirbilim dalını nasıl etkilediklerini anlatıyordu. Lehrer, sanat ile bilim arasında, özellikle 19. yüzyılda kesin olduğu sanılan ayırımların, aslında hiç de net olmadığını, aksine bilimin sanatçıların yaratıcı güçlerinden çok etkilendiğini ve etkilenmeye devam ettiğini çok başarılı bir anlatıyla dile getiriyordu. 2009’dan akılda kalan ve iz bırakan bazı kitaplar bunlar oldu.
 
Pek yakında Türkçesi yayımlanır
Bu sene birkaç tane dilimize henüz çevrilmemiş fakat beni çok etkileyen roman okuma fırsatım oldu. Birincisi, sanırım çok geçmeden Türkçesi yayımlanacak olan Margaret Atwood’un The Year of the Flood (Tufan Yılı) idi. Dünyanın ve insanlığın sonuyla ilgili romanlar 1950’li, 60’lı yıllarda çok modaydı, sinemada da bu türün çok sayıda örneği görülmüştü fakat Atwood’un konuya yaklaşımı hem çok şiirsel hem de gizemli olduğundan dikkat çekiciydi. Roman boyunca okur tahmin edemeyeceği sürprizlerle karşılaşıyor ve kurgu her seferinde yeni bir yöne sapıyordu. Bir tarikat liderinin kehaneti, striptiz barında mahsur kalmış kadın, dünyada kendinden başka canlı kaldı mı merak içinde iki insan, hemen ilk satırlarda okuru yakalıyordu. Yine İngilizce okuduğum bir başka hoş roman, Dorota Maslowska’nın White and Red (Beyaz ve Kırmızı) adlı kitabıydı. Polonyalı birkaç dostuma en beğendikleri, heyecan duydukları Polonyalı yazarı sorduğumda hepsinin Maslowska’dan söz etmesi bende doğal olarak merak uyandırdı. Henüz yirmili yaşlarındayken yazdığı (yazar 1983 doğumlu) romanlarla dikkat çeken yazar, kendi yarattığı dille sokak argosunu harmanlıyor.
ASUMAN KAFAOĞLU / Radikal Kitap

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: